بررسی تجربه کاربری با رویکرد تاریخی

14 اسفند 1395
انیس علی آبادی

همان‌طور که می‌دانید تجربه کاربری (User Experience یا UX) به تجربه یک فرد گفته می‌شود که از تعامل او با تمام جنبه‌های یک سرویس یا محصول حاصل می‌شود.

در این مقاله سعی شده تا با بررسی سیر تاریخی تغییر و تحول اصول طراحی یک محصول ـ صندلی ـ به ضرورت توجه و اهمیت دادن به طراحی تجربه کاربری در مسیر تولید محصول بپردازیم و از آزمون و خطاهای گذشتگان در طول تاریخ برای بهتر شدن آن استفاده کنیم. در انتها به‌ بررسی چند وبسایت و اپلیکیشن (فرانش، مکتب‌خونه، دیجیاتو، جی‌اس‌ام و هیپمانک) ‌می‌پردازیم.

 

سیر تکاملی طراحی صندلی و اصول طراحی آن (از گذشته تا عصر حاضر)

 

دوران ماقبل تاریخ

صندلی‌ها در عصر نوسنگی با خاک و گل ساخته می‌شدند. از آنجایی که مهمترین مسئله برای انسان اولیه بقاء بوده است به زیبایی و راحتی آن اهمیت نمی‌دادند.

۱۳۰۰ سال قبل میلاد ـ سپیده دم تمدن

در این دوره فرم محصولات بر اساس قدرت و وضعیت شکل می‌گرفتند تا نیاز اصلی بشر.

در مصر باستان صندلی نشانه‌ی جایگاه و بزرگی بود و فقط پادشاهان روی صندلی می‌نشستند. این صندلی‌ّها از فلزات گرانبها ساخته می‌شد و دارای نقوش حک شده‌ی تزیینی بود.

  صندلی پادشاهان مصر

 

حساسیت برای به‌کار بردن هنر و زیبایی محصولات تنها در تعداد اندکی از تمدن‌ها مورد توجه قرار می‌گرفت؛ کارکرد، فرم و زیبایی به یک اندازه در طراحی محصول اهمیت داشتند و هیچ کدام بر دیگری ارجحیت نداشت.

 

5 سال قبل از میلاد

در این دوره صندلی‌ای طراحی شد که برای استفاده تمام اقشار جامعه بود. تمرکز سازندگان این صندلی بیشتر روی شکل ظاهری آن بود تا عملکرد.

صندلی کلیسموس

 

قرن پنجم قبل میلاد ـ دوره‌ی میانه

طراحی صندلی در این دوره از تاریخ تا ۲۰۰۰ سال هیچ پیشرفتی نداشت.

نقاشی غذا خوردن. حدود سال ۱۴۷۵ ق.م

 

قرن هفدهم و هجدهم بعد از میلاد ـ دوره جنبش‌های هنری باروک و روکوکو

در قرن هفدهم و هجدهم جنبش‌های هنری باروک و روکوکو جریان داشتند. این دو سبک تجملاتی و شامل تزئینات و ریزه‌کاری‌های فراوان بودند. بر همین اساس طراحی صندلی در این دوره شامل کنده‌کاری‌های دکوراتیو و جزییات استادانه بود. برای بار دیگر، به دلیل تاکید بر ثروت، تمرکز تفکر طراحی فقط روی فرم و زیبایی بود.

اتاقی در کاخ ورسای

 

اواخر قرن هجدهم ـ نظریه کاربردپذیری

نظریه کاربرد پذیری (منفعت‌گرایی) یک تئوری اخلاقی است که بیان می‌کند بهترین عمل آن است که بالاترین سودمندی را به انسان برساند.

این نظریه به هنر هم نفوذ کرد؛ به گونه‌ای که برای طراحی کاربرد را اصلی‌ترین رکن در نظر می‌گرفتند و عناصر تزئینی در طراحی حذف شدند.

 

قرن نوزدهم ـ انقلاب صنعتی

در این دوره همچنان توجه به فرم اقتصادی نسبت به کاربردپذیری ارجحیت داشت؛ در نتیجه کمتر به کارا بودن و راحتی محصول توجه می‌کردند.

 

قرن بیستم- کارکرد انتزاعی یک محصول

در این دوره فلسفه‌ی جدیدی از طراحی به وجود آمد. در این دوره جنبش ساختارگرایی روسی و دی استایل به وجود آمدند. آن‌ها معتقد به گونه‌ای هنر انتزاعی با استفاده از شکل‌های بنیادیبه خصوص مکعب - و عناصر عمودی و افقی بودند.

 

نقاشی‌ اثر پیت موندریان _هنرمند جنبش دی‌استایل و لباس طراحی شده متاثر از نقاشی‌های او

 

دی استایل (نئوپلاستیسیسم یا نوشکل‌آفرینی)

به عنوان نمونه، طراحی صندلی آبی و قرمز (۱۹۲۳) توسط Gerrit Rietveid بخشی از تفکر طراحی در قرن ۲۰ و ۲۱ را نشان می‌دهد.

 

صندلی آبی و قرمز اثر Gerrit Rietveid، ۱۹۲۳

مدرسه‌ی باهاوس  

در نیمه اول قرن بیستم مدرسه‌ی باهاوس با ایدئولوژی جدیدش مرز جنبه‌های تزئینی و کاربردی هنر را از میان برداشت. هنرمندان این دوره تحت تاثیر این مکتب کاربرد یک وسیله را نسبت به زیبایی آن ارجحیت می‌دادند.

نمونه‌ای از صندلی‌های این دوره

 

 به طور خلاصه – طراحی در یک نگاه از گذشته تا عصر حاضر

به مرور زمان کاربردپذیری بر زیبایی برتری پیدا کرده است. کارکرد انتزاعی یک محصول، فرم را ایجاد می‌کند و در صورت نیاز، بخش زیبایی کار راهم پوشش می‌دهد.  برای روشن‌تر شدن موضوع به این مثال توجه کنید:

وقتی واژه صندلی را می‌شنوید الگویی در ذهنتان شکل می‌گیرد که شامل سطحی برای نشستن و یک پشتی برای تکیه دادن و احتمالا چهار پایه خواهد بود. این الگو در حقیقت کارکرد انتزاعی صندلی است. طراحان مدرن در تلاشند تا طراحی آن‌‌ها(فرم) بیشترین شباهت را به این الگو داشته باشد و تا آنجا که ممکن است بدون افزودن عناصر اضافی زیبایی را خلق کنند.شاید برایتان این سؤال پیش آمده باشد که طراحی صندلی چه ارتباطی با طراحی محصولات آنلاین دارد؟ برای پیدا کردن جواب به بررسی‌های زیر توجه کنید.

 

بررسی وبسایتHipmunk  در مقابل سایر وبسایت‌های جستجو  و رزرو بلیط هواپیما

می‌توان گفت Hipmunk تنها محصول (وبسایت) آنلاینی است که بیشترین اطلاعات را در کمترین زمان و فضا در حوز‌ه‌ی فروش بلیط هواپیما در اختیار کاربر قرار میدهد.

اکثر سایت‌های جستجوی پرواز نتایج جستجو را مانند یک فهرست کاغذی مملو از  اطلاعات عددی زیر هم لیست میکنند. اطلاعاتی همچون زمان رفت و برگشت، مدت زمان توقف، قیمتهای تکرارشونده و... که گویی تا بی‌نهایت ادامه دارند و اسکرول می‌شوند! اما Hipmunk‌ با استفاده از طراحی منحصر به فردش عصاره‌ای از اطلاعات مورد نیاز کاربر را گرفته و همچون لقمه‌ای آماده در دهان او می‌گذارد.

نمونه‌ای از مقایسه‌ی نتایج جستجو‌ی  وبسایت Hipmunk و Expedia


راز موفقیت
Hipmunk چیست؟

انسان‌ها نسبت به استعاره و اشاره مستقیم سریعتر واکنش نشان میدهند و نسبت به تفسیر دادهها عملکرد ضعیفی دارند.

رنگ‌، بافت‌، کوتاهی و بلندی و... عناصر بصری‌ای هستند که به صورت پیش‌فرض در ذهن ما شکل گرفته و با توجه به موقعیت بیانگر مفاهیم گوناگونی هستند. این عناصر می‌توانند به عنوان استعاره‌ای برای بیان معانی پیچیده به کار روند. Hipmunk از این علائم تصویری برای انتقال پیام و معانی پیچیده به صورت واضح و گویا استفاده می‌کند.

Hipmunk در صفحه‌ی جستجویش به جای نمایش اطلاعات تکراری و فیلترهای واضح و جدا از هم، با استفاده از علائم بصری مانند رنگ، بافت و فضا توانسته تعامل جدیدی برای کاربران خلق کند. به عنوان مثال:

ـ خط دراز بالای نتایج جستجو نمایانگر مدت زمان سفر است.

ـ بافت گرافیکی، تغییر مسیر و توقف هواپیما تا مقصد را نشان می‌دهد.

ـ برای نشان دادن مسافت با توجه به طول سفر، از مستطیل‌هایی با طول مختلف استفاده شده است.

اقدام به ساده‌سازی، حذف موارد اضافه و استفاده از علائم بصری به‌ جای توضیح اطلاعات، به هدف نهایی و نو‌آور بودن یک محصول آنلاین کمک می‌کند. مانند چیزی که در  Hipmunk دیدیم.

 

بررسی اپلیکیشن خبری جی‌اس‌ام و دیجیاتو

اپلیکیشن‌های دیجیاتو و جی‌اس‌ام در دسته‌ی اپلیکیشن‌های اخبار علم و فناوری هستند. هدف نهایی یک اپلیکیشن خبری، به‌روز بودن و داشتن مطالب فراوان و البته مفید برای پر کردن وقت کاربر است.

یکی از امکاناتی که یک اپلیکیشن خبری باید داشته باشد، داشتن فهرستی از موضوعات مختلف است تا کاربر با توجه به علاقه شخصی اش وارد آن دسته شود. اما اپلیکیشن جی‌اس‌ام از این قابلیت چشم‌پوشی کرده است. در حالی که اپلیکیشن دیجیاتو دسته‌بندی‌ خوبی برای کاربرانش در نظر گرفته است.

قابلیت دیگر یک اپلیکیشن‌خبری پنهان کردن اخبار خوانده‌شده توسط کاربر و نمایش اخبار جدید به او است. اپلیکیشن جی‌اس‌ام گزینه‌هایی برای عدم نمایش و یا حذف مطالب خوانده‌شده و همچنین چینش مطالب بر اساس تاریخ را دارد. کاربر با استفاده از این گزینه‌ها می‌تواند اپلیکیشن را شخصی‌سازی کند. این در حالی ‌است که دیجیاتو از این ویژگی بهره‌ای نبرده است.

قابلیت دیگری که هردوی این اپلیکیشن‌ها دارند امکان نشان کردن مطالب برای خواندن در روز‌های آتی است. این قابلیت در اپلیکیشن دیجیاتو  بهتر اجرا شده است. زیرا کاربر در صفحه لیست اخبار به راحتی می‌تواند خبر مورد نظر خود را نشان کند اما در جی‌اس‌ام باید حتماً وارد صفحه خبر شده و سپس مطلب را نشان‌دار کند.

                                              صفحه انتخاب دسته‌بندی در اپلیکیشن دیجیاتو                     گزینه‌های فیلترینگ در اپلیکیشن جی‌اس‌ام


راز موفقیت یک اپلیکیشن خبری چیست؟

همانطور که در نظریه‌ی کاربردپذیری هم به آن اشاره شد، انسان همیشه میل به راحتی داشته و درصورتیکه محصول طراحی شده خدمتی در این راستا انجام دهد، موفق‌تر خواهد بود. بدین‌ترتیب راز موفقیت یک اپلیکیشن خبری را می‌توان در امکان شخصی‌سازی برای کاربر جستجو کرد. اپلیکیشنی که اخبار مورد علاقه‌ی کاربر را به او نشان می‌دهد و با توجه به اصل اهمیت زمان در رسانه‌های خبری، قابلیت نمایش مطالب براساس تاریخ را داشته باشد. همچنین به کاربر در به یادآوری مطالبی که به آن علاقه‌مند بوده و یا پیشتر خوانده است، یاری برساند.

 

بررسی وبسایت آموزشی فرانش در مقابل وبسایت مکتب‌خونه

وبسایت‌های فرانش و مکتب‌خونه جزء وبسایت‌های آموزشی ویدیویی هستند و کاربران می‌توانند با با توجه به علایق و حرفه‌ی شخصی خود نیاز آموزشی خود را برطرف سازند.

وبسایت فرانش مزایایی دارد که باعث برتری‌اش نسبت به سایر وبسایت‌ّهای مشابه‌ شده است. فرانش دسته‌بندی‌های آموزشی مناسبی را در سایتش قرار داده و کاربر با توجه به حرفه‌اش در صفحه اول وبسایت می‌تواند به راحتی وارد یکی از این دسته‌ها، مثلاً طراحی شود. درون هر دسته‌بندی فیلترهایی وجود دارد که کاربر را در رسیدن به ویدیوی موردنظرش نزدیک‌تر می‌کنند. در سوی مقابل، کاربر در صفحه‌ی اول وبسایت مکتب‌خونه هیچ گونه دسته‌بندی‌ای را نمی‌بیند و باید حتماً وارد قسمت آموزش‌ها شود و در آنجا دسته‌ی مورد نظرش را فیلتر کند. این در حالی است که دسته‌بندی در این وبسایت بسیار محدود است. همچنین فرانش با نمایش زمان هر ویدیو، امتیاز کاربران و امکان نشان‌کردن ویدیو، به کاربر احساس مثبتی القا می‌کند. بدین ترتیب کاربر با دیدن امتیاز هر ویدیو با خیال راحت‌تری وقت خود را صرف مشاهده‌ی آن می‌کند. این موارد باعث جذب‌شدن و همراهی هرچه بیشتر کاربران با این وبسایت می‌شود. پیشنهاد ویدیوهای مشابه، از دیگر ویژگی‌های فرانش است که کاربر را از جستجوی دوباره بین دسته‌بندی‌ها بی‌نیاز می‌کند.

صفحه داخلی یک ویدیو آموزشی وبسایت فرانش


صفحه داخلی یک ویدیو آموزشی وبسایت مکتب‌خونه

راز موفقیت فرانش چیست؟

یکی از دلایل برتری فرانش این است که کاربر به راحتی می‌تواند ویدیوی مورد نظر خود را پیدا کند. دسته‌بندی‌ها مناسب هستند و اطلاعات کاملی را می‌توان قبل از مشاهده‌ی هر ویدیو کسب کرد. همچنین استفاده از رنگ‌های مناسب و زمینه سفید و ساده زیر فونت‌ها مانع از خستگی کاربر می‌شود.

نتیجه گیری

با توجه به مطالعه‌ای که از تاریخ طراحی یک محصول (صندلی) داشتیم، دیدیم که با گذر زمان طراحی دکوراتیو کم‌رنگ شده و جای خود را به کاربردپذیری می‌دهد. در واقع با پیشرفت و گسترش علم، بشر به این نتیجه رسیده که راحتی و کاربردی بودن مهم‌تر از زیبایی بدون کاربرد است. در واقع در طول زمان، طراحی مهندسی می‌شود.

این مسیر را ما در محصولات آنلاین به وضوح مشاهده می‌کنیم. با توجه به مقایسه‌هایی که انجام دادیم دیدیم که صفحات وبسایت و اپلیکیشن هرچقدر ساده‌تر و دور از عناصر تزیینی و تکرار اطلاعات اضافه باشند برای کاربر تجربه بهتری بر جای خواهد گذاشت. کاربر بیش از زرق و برق یک وبسایت به راحتی کار با آن توجه می‌کند. البته این بدان معنی نیست که عناصر تزئینی در محصولات آنلاین نباید استفاده شوند، بلکه باید با توجه به نوع محصول و در راستای تحقق هدف -راحتی کاربر- و مانند جزیی جدا نشدنی به کار گرفته شوند.

به عنوان مثال وبسایت هیپمانک از اطلاعات عددی و آیکن‌های اضافی در صفحه‌ی نتیجه جستجو پرهیز کرده و با استفاده از اشکال هندسی و بافت‌های بصری سبک جدیدی را برای نمایش نتایج جستجو وبسایتش تعریف می‌کند. و به کاربر برای پیدا کردن بهترین پرواز مورد نیازش کمک می‌کند و یا در وبسایت فرانش کاربر برای اینکه متوجه شود ویدیو مناسب است یا نه نیازی نیست تا کمی آن را مشاهده کند بلکه با توجه به رتبه کاربران می‌توان تا حدودی ویدیو مورد نظرش را انتخاب کند.

 این موارد در واقع همان تجربه کاربری محصولات مورد بحث هستند. با توجه کردن به این مرحله در روند تولید محصول ـ آنلاین یا غیرآنلاین ـ و در نظر گرفتن امکانات مناسب با توجه به نیاز کاربران می‌توان به موفقیت در پروژه رسید.

سخن پایانی

طراحی بر اساس عملکرد و توجه به طراحی تجربه کاربری، این فرصت را به طراح می‌دهد تا افکار و ایده‌های خود را همچون جامه‌ای بر نیاز کاربر بپوشاند و تنها از جنبه‌ی منطقی یا احساسی دست به طراحی نزند.

انیس علی آبادی

فارغ‌التحصیل رشته گرافیک در دانشگاه شریعتی تهران هستم. شروع فعالیتم در بازار کار با گرافیک چاپی بود و کم کم با ورود به حوزه دیجیتال مجذوب این زمینه از طراحی شدم. در حال حاضر طراح دیداری وب‌سایت و اپلیکیشن در شرکت مبنا هستم.

دیدگاه‌ها  

جلیل قرائی 15699212830ب ظ_سه شنبهب ظ+0330E+03300مهرE_مهر+0330Rمهرب ظ+0330
با سلام و احترام به شما مطالبتان آیا میتوانم نمونه چک لیست برای طراحی و یا UX از شما دریافت کنم ؟؟
ثنا دارابی 15243131980ب ظ_شنبهب ظ+0430E+04301ارديبهشتE_ارديبهشت+0430Rارديبهشتب ظ+0430
عالی عالی عالی

You have no rights to post comments